Πυρολουσίτης

Ο πυρολουσίτης (MnO2) είναι ορυκτό του μαγγανίου, Είναι το βασικότερο μετάλλευμα, από το οποίο εξάγεται μαγγάνιο, συνήθως με αναγωγή του σε κλιβάνους.

Το όνομά του προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις "πυρ" και "λούω", επειδή αρχικά τον χρησιμοποιούσαν για την αφαίρεση κηλίδων από το γυαλί. Σχηματίζεται σε ισχυρά οξειδωτικές συνθήκες από μαγγανιούχες υδροθερμικές αποθέσεις. Σχηματίζεται, επίσης, σε αβαθείς πυθμένες λιμνών και, συνήθως, αποτελεί προϊόν εξαλλοίωσης του μαγγανίτη. Συνδέεται, επίσης, με χαουσμανίτη (Mn3O4), μπραουνίτη, αιματίτη και χαλκοφανή.

 pirolousitis  dendritis
Πυρολουσίτης από την Αυστραλία (New South Wales)  Πυρολουσίτης σε δενδριτική μορφή

 

Το κατώτερο όριο εκμεταλλευσιμότητας για τα κοιτάσματα του Μn είναι 35% περίπου Mn, ενώ στα Mn-ούχα σιδηρομεταλλεύματα το Mn αξιοποιείται και για περιεκτικότητες μέχρι και 5%. Στην αγορά διατίθεται μετάλλευμα με 40-50% Μn. Επιβλαβή στοιχεία θεωρούνται ο Ρ (<0,3% σε μετάλλευμα τύπου 50% και μέχρι 0,1%, σε μετάλλευμα τύπου 30%), το SiO2 (<10%) το Αl2O3 (<3%).

Διακρίνονται πέντε τύποι Mn/ούχων μεταλλευμάτων. Ο χημικός τύπος, στον οποίο η περιεκτικότητα σε Mn ανέρχεται σε 82-87%, ο μεταλλουργικός (46%), ο Mn-ούχος (>35%), το  Fe-ούχο Μαγγάνιο (10-35%) και ο Mn-ούχος σίδηρος (5-10%).

Από τους 22 Μt, περίπου, της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής, το 95% περίπου, καταναλώνεται στη χαλυβουργία. Το υπόλοιπο βρίσκει ένα ευρύ φάσμα χρήσεων στα λιπάσματα, στις τροφές, στη χημική βιομηχανία (ως αποχρωματικό, οξειδωτικό, αντιοξειδωτικό, λαμπρυντικό, ως καταλύτης κλπ).
Το υψηλό πορώδες των κονδύλων, μαγγανίου τους καθιστά πολύτιμους για την απορρόφηση αερίων, ενώ η υψηλή τους προσροφητική ικανότητα χρήσιμους για τον καθαρισμό του πετρελαίου από τα βαρέα μέταλλα.

Για τη χρήση του σε μπαταρίες το μετάλλευμα πρέπει να περιέχει MnO2 > 80%, ενώ η περιεκτικότητά του στα υπόλοιπα ηλεκτραρνητικά, ως προς τον Zn, μέταλλα πρέπει να είναι <0,05%.

   pirolousitis-bataria  bataria
  Ο πυρολουσίτης χρησιμοποιείται για την παραγωγή Mn για μπαταρίες.

Μπορεί να βρεθεί σε πολλές περιοχές του κόσμου. Βασικοί παραγωγοί του μεταλλεύματος είναι, σήμερα, η Γεωργία και η Ουκρανία. Απαντά επίσης στην Γερμανία, την Ινδία, την Κίνα, την Νότια Αφρική, την Βραζιλία, την Αυστραλία, την Γκαμπόν και τις ΗΠΑ (Πολιτείες Μινεσότα, Μίσιγκαν και Νέο Μεξικό.

Μεταλλεύματα Mn, μεταλλουργικού και χημικού τύπου, απαντούν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας (Μακεδονία, Ενότητα Ωλονού-Πίνδου, Χαλκιδική, Εύβοια, Πάρο, Μήλο). Αξιόλογο κοίτασμα Mn βρίσκεται στο Κάτω Νευροκόπι της Δράμας. Είναι κοίτασμα υπογενετικό (υδροθερμικό) και ευρίσκεται μέσα σε μάρμαρα που εναλάσσονται με σχιστόλιθους. Το μετάλλευμα περιέχει πυρολουσίτη, αλλά και ψιλομέλανα, ροδοχρωσίτη, ροδονίτη και μαγγανίτη. Υδροθερμικής προέλευσης κοίτασμα (επιθερμικό) είναι το κοίτασμα «Μαύρες-Πέτρες-Πιάβιτσα», στη Χαλκιδική, που υπέρκειται της μεταλλοφορίας P.B.G. της περιοχής. Ιζηματογενούς προέλευσης κοιτάσματα απαντούν στα Λέϊκα (Μεσσηνίας), Νταρντάνα (Δράμας), Περαχώρα (Λουτράκι), στην ενότητα Ολωνού-Πίνδου.