Γαληνίτης

galinitis        Δείγμα γαληνίτη από το Madan ΒουλγαρίαςΟ γαληνίτης (PbS) είναι το ορυκτό από το οποίο γίνεται ανάκτηση μολύβδου και συνήθως αργύρου. Θεωρητικά περιέχει μόλυβδο σε ποσοστό 86.6 κατά βάρος (κ.β.)%, αλλά στη φύση αυτή η περιεκτικότητα δεν συναντάται δεδομένου ότι στη δομή του φιλοξενούνται ολιγοστοιχεία όπως άργυρος (ίχνη έως και 0.36 κ.β.% Ag), αντιμόνιο (ίχνη έως και 3 κ.β. % Sb) και βισμούθιο (ίχνη έως και 5 κ.β. % Bi), είτε ως υποκαταστάτες του μολύβδου, είτε με παρουσία συνήθως μικροεγκλεισμάτων αργυρίτη (Ag2S), μιαργυρίτη (AgSbS2) ή ματιλδίτη (AgBiS2). Από την οξείδωση του γαληνίτη προκύπτει κερουσσίτης (PbCO3) ή αγγλεσίτης (PbSO4).

Οι κυριότεροι τύποι κοιτασμάτων μολύβδου που περιέχουν και άργυρο και πολλές φορές δεν ξεχωρίζουν αλλά συνυπάρχουν με ορυκτά και συγκεντρώσεις ψευδαργύρου (σφαλερίτη) ή και άλλων μεταλλικών ενώσεων θείου, όπως κύρια εμφανίζονται στον ελληνικό χώρο, είναι οι ακόλουθοι:

  • Κοιτάσματα τύπου skarn, συνδεόμενα με διεισδύσεις γρανιτοειδών (π.χ. τμήματα των κοιτασμάτων του Λαυρίου και του Μάντεμ Λάκκου στη Χαλκιδική).
    Τα κοιτάσματα αυτά, σχηματίζονται όταν μάγμα ανερχόμενο προς τα ανώτερα στρώματα του φλοιού, συναντήσει σχηματισμούς με μεγάλη περιεκτικότητα σε SiO2, δημιουργώντας ένα νέο μείγμα πλούσιο σε SiO2, σίδηρο, αλουμίνιο, μαγνήσιο (γρανιτικό μάγμα). Το νέο μαγματικό μείγμα μέσω ρωγμών, ρηγμάτων ή πτυχώσεων, έρχεται σε επαφή με υπερκείμενα ανθρακικά πετρώματα, επιμέρους στρώματα των οποίων διαλύει, αντικαθιστώντας εν μέρει τις ανθρακικές ρίζες, αναγκάζοντάς τα σε ανακρυστάλλωση (μεταμόρφωση). Η διεισδύσασα ποσότητα γρανιτικού μάγματος, ψύχεται αργά και σε μεγάλο βάθος, δίνοντας πολυμεταλλικά ορυκτά με τη μορφή θειούχων, θειικών ή ανθρακικών ενώσεων.

  • Συμπαγή θειούχα συνδεόμενα με υποθαλάσσια ηφαιστειότητα (Kuroko-type).

  • Συμπαγή θειούχα από αντικατάσταση ανθρακικών πετρωμάτων. Στην κατηγορία αυτή διακρίνουμε:

    • Κοιτάσματα που έχουν δημιουργηθεί από τη διείσδυση γρανιτοειδών υψηλής θερμοκρασίας (ημιόξινα ορυκτά που δημιουργούνται από διείσδυση μάγματος μέσω πτυχώσεων, ρωγμών ή ρηγμάτων εντός όξινων πετρωμάτων του εξωτερικού φλοιού, πλούσιων σε SiO2), συνήθως σε συνδυασμό με skarn (π.χ. κοιτάσματα Λαυρίου, Μαντέμ Λάκκου, Ολυμπιάδας, Madan Βουλγαρίας).
      Διάβασε παρακάτω τα χαρακτηριστικά παραδείγματα των κοιτασμάτων Μαύρων Πετρών και Ολυμπιάδος, στη Χαλκιδική.

    • Tύπου Mississippi Valley (Στρωματέγκλειστα σε ανθρακικά πετρώματα. Έχουν αποτεθεί από θερμά διαλύματα υψηλής αλατότητας όμοια με αυτά πετρελαϊκών πεδίων, που μεταναστεύουν σε υδροφορείς που αναπτύσσονται σε ανθρακικά πετρώματα πλησίον επιηπειρωτικών λεκανών ιζηματογένεσης (π.χ. μεταλλεύματα Θάσου;).

    • Πολυμεταλλικές φλέβες επιθερμικού τύπου (π.χ. Άγιος Φίλιππος Κίρκης).

    • Ιζηματογενή σε κλαστικά και ηφαιστειοκλαστικά πετρώματα (SEDEX) (π.χ. Rammelsberg, Meggen Γερμανίας).


Τα κοιτάσματα της ΒΑ Χαλκιδικής

koitasmata-halkidikisΗ περιοχή της ΒΑ Χαλκιδικής παρουσιάζει έντονο κοιτασματολογικό – μεταλλευτικό ενδιαφέρον λόγω των μεγάλων κοιτασμάτων βασικών και πολυτίμων μετάλλων και των κοιτασμάτων μαγγανίου. Για αυτό το λόγο αποτέλεσε διαρκές και πολύ σημαντικό μεταλλευτικό κέντρο στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας από τις αρχές του αιώνα μέχρι και σήμερα ενώ η συνεχιζόμενη έρευνα και επέκταση των κοιτασμάτων εξασφαλίζει τη συνέχεια της μεταλλευτικής δραστηριότητας και της ανάπτυξης όχι μόνο της περιοχής αλλά και ευρύτερα της Β. Ελλάδος.

Το μεγαλύτερο μέρος των κοιτάσματων απαντούν στο χώρο της Σερβομακεδονικής γεωλογικής ζώνης, και συγκεκριμένα στη Σειρά των Κερδυλλίων, κατά μήκος του μεγάλου ρήγματος Στρατωνίου-Βαρβάρας, το οποίο οριοθετεί και την επαφή της με τη Σειρά του Βερτίσκου. Τα κοιτάσματα αυτά είναι κυρίως πολυμεταλλικά, τύπου αντικατάστασης ανθρακικών (Μαύρες Πέτρες, Ολυμπιάδα κ.α.).

Σημαντικές μεταλλοφόρες συγκεντρώσεις πολυτίμων και βασικών μετάλλων εντοπίζονται και στη ρηξιγενή περιοχή Βίνα–Παπάδες–Στρεμπενίκος. Στο σχήμα που ακολουθεί παρουσιάζονται τα κοιτάσματα της Ολυμπιάδας, Μαύρων Πετρών , Μαντέμ Λάκκου και Πιάβιτσας.


i. Κοίτασμα Μαύρων Πετρών

Τα κοιτάσματα των Μαύρων Πετρών όπως και του Μαντέμ Λάκκου (παλαιότερη εκμετάλλευση) βρίσκονται εντός του ορίζοντα του μαρμάρου του σχηματισμού των Κερδυλλίων και κοντά στην επαφή με το ρήγμα Στρατωνίου. Τα κοιτάσματα αυτά όπως και της Ολυμπιάδας το οποίο βρίσκεται βορειότερα, αποτελούν πολυμεταλλικά κοιτάσματα συμπαγών θειούχων. Το κοίτασμα οφείλει τη γένεσή του στο γρανοδιορίτη (γρανιτοειδής σχηματισμός) του Στρατωνίου ή και στις πορφυριτικές διεισδύσεις της περιοχής που έχουν ηλικία 21-29 εκατομμύρια χρόνια.
(Σημ.: Πορφυρίτης είναι εκρηξιγενές πυριτικό πέτρωμα που περιέχει σιδηρομαγνησιούχα ορυκτά και προέρχεται από γρανιτοειδή μάγματα (γρανοδιορίτες, διορίτες κτλ.)).

Η μεταλλοφορία στην περιοχή των Μαύρων Πετρών εντοπίζεται κατά μήκος του ρήγματος Στρατωνίου – Βαρβάρας και εντός του ανώτερου ορίζοντα των μαρμάρων με διεύθυνση Ανατολή – Δύση και κλίση 35Ο προς νότια. Κάτω από τον ορίζοντα των μαρμάρων συναντώνται κυρίως αμφιβολίτες (μεταμορφωμένα πετρώματα που περιέχουν πυριτικά άλατα ασβεστίου, σιδήρου, μαγνησίου, καλίου και νατρίου) & γνεύσιοι (μεταμορφωμένα πετρώματα που περιέχουν νατριούχους και καλιούχους αστρίους όπως και χαλαζία) και τοπικά σχιστόλιθοι.

Το κοίτασμα των Μαύρων Πετρών συνίσταται κυρίως από ορυκτά θειούχων μεταλλικών ενώσεων όπως: σιδηροπυρίτης (FeS), γαληνίτη (PbS) και σφαλερίτη (ZnS). Δευτερεύοντα ορυκτά είναι: τετραεδρίτης (θειούχο ορυκτό χαλκού - αντιμονίου), χαλκοπυρίτης (CuFeS2), βουλανζερίτης (θειούχο ορυκτό μολύβδου-αντιμονίου), αρσενοπυρίτης (FeAsS), μαρκασίτης, πυρροτίτης (θειούχα ορυκτά σιδήρου) και εναργίτης (θειούχο ορυκτό χαλκού-αρσενικού).

Τα προϊόντα κατεργασίας του μεταλλεύματος των Μαύρων Πετρών είναι μόλυβδος-ψευδάργυρος-άργυρος (Pb-Zn-Ag), τα οποία προέρχονται από την επεξεργασία των ορυκτών γαληνίτη (PbS) με σημαντική συγκέντρωση αργύρου (Ag) και σφαλερίτη (ZnS). Απαντάται επίσης χρυσός, υπομικροσκοπικών διαστάσεων (<1μm), ο οποίος χαρακτηρίζεται ως δυσκατέργαστος και δεν είναι άμεσα ανακτήσιμος.

Η αξιοποίηση του κοιτάσματος των Μαύρων Πετρών είναι σε πλήρη εξέλιξη και γίνεται εξ ολοκλήρου υπόγεια.

Tα τελευταία χρόνια από το μετάλλευμα που εξορύσσεται στο μεταλλείο των Μαύρων Πετρών παράγεται συμπύκνωμα μολύβδου – ψευδαργύρου – αργύρου, που ανέρχεται ετήσια σε 60 τον. περίπου και αποτελεί βασικό εξαγώγιμο προϊόν.

ii. Kοίτασμα Ολυμπιάδας

Το μεταλλείο Ολυμπιάδας χωροθετείται συμφώνα με την γεωλογική διαίρεση του Ελλαδικού χώρου στη Σερβομακεδονική Ζώνη και πιο συγκεκριμένα στην Σειρά των Κερδυλίων. Το κοίτασμα της Ολυμπιάδας χαρακτηρίζεται ως ένα πολυμεταλλικό κοίτασμα θειούχων μολύβδου-ψευδαργύρου-χαλκού-σιδήρου-αρσενικού-αργύρου που περιέχει και χρυσό. Αυτό προήλθε από την αντικατάσταση ανθρακικών πετρωμάτων (βλέπε Γεωλογία-Ορυκτολογία/Ορυκτοί Πόροι-Κοιτασματολογία), μέσω της διείσδυσης γρανιτοειδών μαγμάτων υψηλής θερμοκρασίας.

Οι σχηματισμοί αυτοί αναπτύσσονται μέσα σε μάρμαρα της Σειράς Κερδυλίων (τα ανθρακικά πετρώματα που εν μέρει αντικαταστάθηκαν και εν μέρει μεταμορφώθηκαν μέσω ανακρυστάλλωσης) και αποτέθηκαν σε ζώνες διάρρηξης, κατά κύριο λόγο ρήγματα, μέσω της κυκλοφορίας υδροθερμικών διαλυμάτων που αντικατέστησαν τα περιβάλλοντα ανθρακικά πετρώματα. Τα υδροθερμικά διαλύματα οφείλονται πιθανόν στη διείσδυση του γρανοδιορίτη (ημιόξινο πέτρωμα που δημιουργείται από διείσδυση μάγματος μέσω ρηγμάτων ή σχισμών όπου συμπαρασύρει όξινα πετρώματα του εξωτερικού φλοιού, με μεγάλη συγκέντρωση SiΟ2 και ψύχεται σε μεγάλο βάθος) του Στρατωνίου μέσα στους γνεύσιους (μεταμορφωμένα πετρώματα που περιέχουν νατριούχους και καλιούχους αστρίους όπως και χαλαζία) και τα μάρμαρα της Σειράς των Κερδυλίων ή από πορφυριτικές διεισδύσεις (πορφυρίτης είναι εκρηξιγενές πυριτικό πέτρωμα που περιέχει σιδηρομαγνησιούχα ορυκτά και προέρχεται από γρανιτοειδή μάγματα) πριν από 21-29 εκατομ. χρόνια.

Οι πολυμεταλλικές θειούχες ενώσεις του κοιτάσματος της Ολυμπιάδος εμφανίζονται με τη μορφή των ορυκτών: σιδηροπυρίτη (FeS), γαληνίτη (Pbs), σφαλερίτη (ΖnS), χαλκοπυρίτη (CuFeS2), αρσενοπυρίτη (FeAsS) ενώ σε πολύ μικρότερες ποσότητες εμφανίζονται με τη μορφή τετραεδρίτη (θειούχο ορυκτό χαλκού-αντιμονίου), κερουσίτη (PbCO3), κοβελίνη (CuS) κ.α.

koitasma-olympiadasΕπίσης στο κοίτασμα της Ολυμπιάδος συναντώνται πολλές εμφανίσεις οξειδίου του μαγγανίου υπό τη μορφή πυκνού δικτύου φλεβών, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τα οξειδωμένα τμήματα της μεταλλοφορίας του πρωτογενούς ροδοχρωσίτη (MnCO3), σε περιοχές που βρίσκονται κύρια στα υψηλότερα τμήματα του κοιτάσματος. Πέρα από τα μεταλλικά ορυκτά, στο συνολικό ορυκτολογικό άθροισμα συμπεριλαμβάνονται και τα σύνδρομα ορυκτά όπως χαλαζίας, ασβεστίτης, άστριοι ((Na,K)AlSi3O8), καολινίτης κ.α. χωρίς οικονομική σημασία.

Το μετάλλευμα της Ολυμπιάδας εμφανίζεται κυρίως σε φακοειδή στρωματέγκλειστα συμπαγή σώματα και έχει μεγάλη ποικιλία περιεκτικοτήτων στα προαναφερθέντα ορυκτά. Τα κύρια προϊόντα που παράγονται από αυτό είναι συμπυκνώματα μολύβδου, ψευδαργύρου, αργύρου και χρυσού.

Το κοίτασμα της Ολυμπιάδας διαιρείται χωρικά σε δύο διακριτά σώματα, το Ανατολικό και το Δυτικό Κοίτασμα, το οποίο και φιλοξενεί το σημαντικότερο μέρος της μεταλλοφορίας. Το Δυτικό Κοίτασμα έχει μέσο πλάτος περίπου 250 m, μήκος 1200m, και βυθίζεται προς τα νοτιοανατολικά. Το Δυτικό Κοίτασμα αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας και μεταλλευτικής δραστηριότητας κατά το παρελθόν από τις ΑΕΕΧΠ και Λιπασμάτων και την TVX Gold. Οι μέχρι τώρα έρευνες έχουν διαπιστώσει τη συνέχεια του σε βάθος τουλάχιστον 600 m από την επιφάνεια, ενώ είναι αδιερεύνητη προς το παρόν η συνέχειά του προς βαθύτερα σημεία. Το πάχος του δυτικού Κοιτάσματος κυμαίνεται μεταξύ 5 m και 15 m, με κλίση κατά μέσο όρο 30°-35° προς τα νοτιοανατολικά.

Σχηματική απεικόνιση της κάτοψης του Δυτικού και Ανατολικού Κοιτάσματος Ολυμπιάδας (δεξιά)

Το Ανατολικό Κοίτασμα αναπτύσσεται 150 m ανατολικά του Δυτικού Κοιτάσματος. Εκτείνεται περί τα 400μ κάτω από την επιφάνεια ενώ υπό διερεύνηση είναι η πιθανή συνέχειά του σε μεγαλύτερα βάθη. Η κλίση του κυμαίνεται 25°-30° προς τα νοτιοανατολικά. Το μέσο πλάτος του Ανατολικού Κοιτάσματος κυμαίνεται περί τα 75 m και το μέσο πάχος του περί τα 7 m. Στο σχήμα που ακολουθεί δίνεται μία ενδεικτική τομή του κοιτάσματος της Ολυμπιάδας.

tomi-koitasmatos-tis-olympiadosΣχήμα 1. Ενδεικτική γεωλογική τομή κοιτάσματος Ολυμπιάδας


Η αξιοποίηση του Κοιτάσματος της Ολυμπιάδας γίνεται εξ’ ολοκλήρου με υπόγεια έργα.